مقدمه:
در سال 1310 هجري خورشيدي كتابخانه‌اي اختصاصي در ساختمان مركزي وزارت امورخارجه تاسيس گرديد تا شرايط لازم براي مطالعه و پژوهش در حوزه‌هاي سياسي، تاريخي، حقوقي، اقتصادي و اجتماعي را براي كارمندان و منتسبين وزارت امورخارجه فراهم سازد. پس از تشكيل دفتر مطالعات سياسي و بين‌المللي، كتابخانه ديگري در اين مركز مطالعاتي ايجاد شد كه وظيفه خدمت رساني به پژوهشگران و كارشناسان اين مركز را به عهده گرفت.
با گسترش روزافزون علوم اطلاع رساني و لزوم بهره مندي كارشناسان وزارت امورخارجه و مجموعه دانش پژوهان و اساتيد حوزه علوم سياسي و روابط بين‌الملل از آخرين دستاوردهاي علمي، وزارت امورخارجه برآن شد كه با گردآوري و ساماندهي منابع نوشتاري و ديداري ـ شنيداري و با بهره گيري از امكانات فناوري نوين اطلاع رساني و اتصال به شبكه‌هاي اطلاعاتي داخلي و بين‌المللي، كتابخانه‌اي مجهز و تخصصي تاسيس نمايد كه علاوه بر پاسداشت دستاوردهاي گذشته، نظام اطلاع رساني خود را روزآمد نمايد. بدينسان كتابخانه تخصصي وزارت امورخارجه در شكل جديد و حوزه‌اي وسيع تر در مهرماه 1378 تاسيس گرديد.
مديريت ارشد وزارت امورخارجه با روشن بيني، كتابخانه مذكور را به روي دانشجويان، اساتيد و دانش پژوهان كشور گشود. اينك كتابخانه تخصصي وزارت امورخارجه با دو مجموعه كتابخانه‌اي شهيد رجايي واقع در ساختمان شماره 8 وزارت امورخارجه كه نسل جديد كتابخانه مركزي سابق است از يك سو و مجموعه نوين خود واقع در محل معاونت پژوهشي واقع در خيابان شهيد باهنر مشغول خدمت رساني به كادر وزارت امورخارجه و جامعه پژوهشگران كشور است.

1 . سيستم كتابخانه :
سيستم طبقه بندي منابع كتابخانه با استفاده از رده بندي كتابخانه كنگره ( LC ) است و دامنه موضوعي آن عبارتند از : علوم سياسي، روابط بين‌الملل، تاريخ، جغرافيا، فلسفه، اديان، علوم اجتماعي و …. كه با مخزن باز اداره مي‌شود و كاربران محترم به سهولت به كتابها دسترسي دارند. كتابخانه تخصصي وزارت امورخارجه در دو مجموعه كتابخانه‌اي خود خدمات زير را ارائه مي‌نمايد.

2. خدمات امانت:
ارائه خدمات مربوط به عضويت، امانت، بازگشت، رزرو و تمديد مدت در اين قسمت انجام مي‌شود. لازم به ذكر است كه امانت كتاب از هر مجموعه توسط مجموعه ديگر براي كاركنان وزارت امورخارجه امكان پذير مي‌باشد.

3. خدمات اطلاع رساني:
بخش جستجوي منابع به كاربران اين امكان را مي‌دهد تا علاوه بر جستجوي مطالب خود از طريق پايگاههاي داخلي يا اتصال به شبكه جهاني اينترنت به جديدترين و روزآمدترين اطلاعات دسترسي داشته و در صورت نياز، منابع يافت شده را چاپ نمايند.

4. خدمات نشريات:
الف ـ كتابخانه تخصصي ( شهيد رجايي) : نشريات مجموعه شهيد رجايي شامل نشريه فارسي 125 عنوان، نشريه لاتين 79 عنوان،روزنامه فارسي 38 عنوان، روزنامه لاتين 10 عنوان وروزنامه عربي 2 عنوان مي‌باشد.
ب ـ كتابخانه تخصصي ( شهيد باهنر): مجموعه شهيد باهنر در دو بخش نشريات جاري و آرشيو فعال است. اعضاء محترم مي‌توانند منابع جاري اعم از روزنامه و نشريات را با مراجعه به طبقه همكف و منابع دوره‌هاي گذشته و منابع خاص را بامراجعه به طبقه منهاي يك مورد مطالعه قرار دهند.
نشريات جاري عبارتند از : نشريات فارسي 69 عنوان، نشريات عربي 15 عنوان، نشريات لاتين 58 عنوان، روزنامه فارسي 32 عنوان، روزنامه انگليسي 4 عنوان و روزنامه عربي 2 عنوان .
بخش آرشيو: اين بخش منابع متعددي را در بر مي‌گيرد كه شامل موارد زير است:
1. رساله‌هاي ارتقاء مقام، 1106 عنوان، كه توسط كارمندان وزارت امورخارجه تهيه گرديده است.
2. پايان نامه‌هاي فارسي، 877 عنوان،كه توسط دانشجويان دانشكده روابط بين‌الملل وزارت امورخارجه در مقطع كارشناسي و كارشناسي ارشد نگاشته شده اند.
3. پايان نامه‌هاي لاتين، 547 عنوان، توسط دانشجويان ايراني مقيم كشورهاي خارجي و در زمينه ايران نوشته شده است.
4. نشريات فارسي، 416 عنوان
5. نشريات لاتين، 1844 عنوان : نشريات لاتين به زبان‌هاي انگليسي، آلماني، فرانسه مي‌باشد
6. روزنامه فارسي، 90 عنوان
7. مجموعه معاهدات و مكاتبات دولت ايران با ساير دول
8. مذاكرات مجلس قبل از انقلاب
9. مجموعه قوانين و مقررات كشور قبل از انقلاب


5. خدمات مخازن:
1-5 - مخزن فارسي : مجموعه شهيد رجايي شامل 7822 عنوان كتاب و مجموعه شهيد باهنر شامل 34000 عنوان كتاب مي‌باشد. اين بخش بيشترين مراجعه كننده را دارا است.
2-5 - مخزن لاتين : مخزن لاتين مجموعه شهيد رجايي داراي 6355 عنوان كتاب و بيشتر به زبان انگليسي است تعداد كتابهاي لاتين مجموعه شهيد باهنر 33000 عنوان كتاب به زبانهاي مختلف از جمله انگليسي، فرانسه، آلماني، روسي و …. در حوزه موضوعي كتابخانه مي‌باشد.
3-5- مخزن مرجع: بخش مرجع كتابخانه تخصصي داراي 2500 عنوان كتاب در مجموعه شهيد رجايي و 8200 عنوان كتاب در مجموعه شهيد باهنر است.
كتابهاي مذكور به زبانهاي گوناگون (فارسي، انگليسي، عربي، فرانسه، آلماني و …) است كه شامل انواع دايره‌المعارف‌ها، فرهنگنامه‌ها، دانشنامه‌ها، اطلس‌ها و …. مي‌باشد.
همچنين مجموعه شهيد باهنر در راستاي اشاعه اطلاعات در زمينه تاريخ، فرهنگ، هنر و ساير زمينه‌هاي وابسته در خصوص ايران و با توجه به موقعيت خاص كتابخانه تخصصي و حضور بازديدكنندگان داخلي و خارجي علاقمند به اين حوزه، قسمت جداگانه‌اي را به كتابهاي ايران شناسي در بخش مرجع اختصاص داده است و در حال حاضر حدود 350 جلد كتاب در اين مجموعه قرار دارد كه در حال گسترش و توسعه است.
4-5 - مخزن عربي ( مجموعه شهيد باهنر) : بخش عربي تقريباً شامل 12000 جلد كتاب ( 5400 جلد كتاب فهرست شده و بقيه فهرست نشده ) مي‌باشد كه از انتشارات مختلف كشورهاي عربي خريداري و برحسب موضوع طبقه بندي شده است .
5-5- بخش ديداري - شنيداري ( مجموعه شهيد باهنر) : اين بخش شامل سه مجموعه مستقل مي‌باشد كه عبارتند از :
1. فيلم‌هاي مستند و تاريخي بالغ بر 1300 حلقه بصورت VHS و DVD
2. CDهاي مرجع شامل فرهنگ لغات، دائره المعارف ها، منابع ايرانشناسي، آموزشي و مطالعات آماري در حدود 400 حلقه CD
3. كتابهاي شنيداري و آموزشي شامل مجموعه نوارهاي كاست از آثار برجسته ادبي جهان و آموزش زبانهاي مختلف بالغ بر 250 نوار صوتي مي‌باشد.
كاربران مي‌توانند با مراجعه به آدرس سايت كتابخانه تخصصي مشخصات و چكيده منابع ديداري - شنيداري را ملاحظه كرده و براي سفارش اقدام كنند.


6- نسخه‌هاي خطي و چاپ سنگي:
- بخش نسخه‌هاي خطي و چاپ سنگي كتابخانه تخصصي وزارت امورخارجه داراي گنجينه‌اي با ارزش از نسخه‌هاي خطي و اسناد، كتاب‌هاي چاپ سنگي به زبانهاي فارسي، عربي، تركي و لاتين مي‌باشد كه در طول ساليان فراهم آمده است. اين گنجينه بالغ بر 1000 جلد نسخه خطي است كه در ميان آنها شماري از مجلات با ارزش ماوراء النهري شامل 64 مجلد وجود دارد . كتب چاپ سنگي نيز كه بالغ بر 2000 جلد مي‌باشد عموماً چاپ چاپخانه‌هاي معروفي از هند، پاكستان، تركيه، مصر و ايران مي‌باشد.
قديمي ترين نسخه فارسي آن نسخه‌اي از بهارستان جامي و متعلق به قرن 10 ق است و قديمي ترين نسخه عربي موجود در كتابخانه " منها ج المحدثين " نام دارد و كتابت آن متعلق به 694 ق است. قديمي ترين نسخه با جلد ماوراء النهري " حاشيه بر شرح كلمه العين " با تاريخ كتابت 896 ق مي‌باشد.
اين كتب هم اكنون در دست فهرست نويسي و عكس برداري هستند تا در قالب خدمات الكترونيكي در معرض استفاده پژوهشگران قرار گيرد.

7ـ نشريه اطلاع‌رساني
با آغاز فعاليت كتابخانه تخصصي، يكي از مهمترين اهداف اين مركز اشاعه اطلاعات در كوتاهترين زمان ممكن بوده است در جهت تحقق اين هدف فصلنامه اطلاع رساني كتابخانه كار خود را از سال 1380 به صورت چاپي آغاز نمود . با گذشت زمان و با افزايش اطلاعات و ضرورت سرعت بخشيدن و كاستن هزينه‌هاي مربوطه، از سال 1385 نشريه مذكور در قالب ماهنامه در آمده و با استفاده از امكانات موجود، نسخه الكترونيكي آن توليد گرديد. اين نشريه كه رسالت ارائه چكيده جديدترين منابع فارسي، لاتين و عربي و اصله به كتابخانه تخصصي را بر عهده دارد، به دليل روزآمد بودن منابع آن مورد توجه محافل علمي قرار گرفته است . اين نشريه به آدرس E- mail كاربران كتابخانه تخصصي ارسال مي‌گردد و سپس در سايت كتابخانه تخصصي قابل بازيابي است.

8- جايگاه ويژه كتابهاي لانكامرر:
فردريش لانكامرر، سال 1302 شمسي از پدري آلماني و مادري ايراني و ارمني از اهل جلفاي اصفهان در برلين ديده به جهان گشود. مجموعه صحافي‌هاي هنري وي هم از نظر شكل، انتخاب رنگ، تزيين عطف و انتخاب حروف مجموعه با ارزشي تلقي مي‌شود. كتابخانه شخصي لانكامرر كه بالغ بر 2000 جلد كتاب به زبان‌هاي فارسي، انگليسي، فرانسه و آلماني است توسط وزارت امورخارجه خريداري گرديده و هم اكنون در مجموعه شهيد باهنر نگهداري مي‌شود.

مشخصات رييس كتابخانه تخصصي
=====================
- آقاي سيد محمدرضا جعفري
- كارشناس ارشد علوم سياسي و روابط بين‌الملل
- نماينده سابق مجلس شوراي اسلامي
- عضو سابق كميسيون سياست خارجي مجلس شوراي اسلامي
پست الكترونيكي: info@lpis.ir
وب سايت: www.lpis.ir