اين مركز داراي دو ساختار مستقل با عناوين ذيل مي باشد:
1-اداره آرشيو و پژوهش اسناد؛
2-كتابخانه تخصصي

اين اداره كل به منظور پيشبرد وظيفه اصلي خود براي جمع آوري و نگهداري بهينه اسناد و همچنين ارائه خدمات اسنادي و انجام پژوهش هاي علمي بر پايه اسناد و مدارك تاريخي معتبر در زمينه هاي نياز دستگاه سياست خارجي در چند سال اخير شاهد تحولات چشمگير و حركت رو به رشد بوده است.طي اين مدت ساختمان جديد مركز با بيش از هفت هزار مترمربع مساحت مجهز به امكانات نگهداري اسناد با استانداردهاي بين المللي و نيز كتابخانه تخصصي وزارت امور خارجه افتتاح و مورد بهره برداري قرارگرفته است.

1- اداره آرشيو و پژوهش اسناد
----------------------------------
اداره آرشيو و پژوهش اسناد مسئوليت حفظ و نگهداري اسناد وزارت امور خارجه راه به عهده دارد.همچنين اين اداره وظيفه شناسايي مباحث موردنياز حوزه سياست خارجي با تكيه بر نگاه تاريخي و كاربردي اسناد و نيز تعريف و عملياتي نمودن پروژه هاي تحقيقاتي،برگزاري نمايشگاه و سمينارهاي علمي تاريخي را عهده دار است.تفكيك،تنظيم و بررسي اسناد بايگاني راكد ادارات و نمايندگي هاي وزارت متبوع، آموزش و تربيت متخصص در امر اسناد و آرشيو و برقراري ارتباط و همكاريهاي اسنادي و آرشيوي با مراكز اسنادي داخل يا خارج از كشور ديگر موضوعات حوزه كاري اداره آرشيو و پژوهش اسناد مي باشد.
اين اداره از دو بخش" آرشيو"،"تحقيق و پژوهش" تشكيل شده است.
الف:بخش آرشيو:
***************
اين بخش،اسناد وزرات امور خارجه را به عنوان قديم ترين اسناد كشور در حوزه روابط خارجي در خود جاي داده و داراي واحدهاي تابعه زير است:
1.واحد مخازن اسناد:
==============
1-1.مخزن اسناد قديمه:
------------------------
بخش مهم اسناد اين مخزن در مورد وضعيت سياسي، اجتماعي،
اقتصادي و فرهنگي ايران در زمان قاجاريه و پهلوي و شرح وقايع جهاني و سياستهاي دول مختلف بوده و به سال1346ش/1968م ختم مي شود.در كنار اين اسناد،مجموعه سيصد و نوزده جلدي تصاوير اسناد وزارت خارجه انگليس(PRO) در مورد ايران و كشورهاي همسايه وجود دارد كه بيش از سه قرن(م1939-1600) را در بر مي گيرد.به علاوه تعداد161 جلد اسناد قديمه تحت عنوان اسناد مكمل در خصوص وضعيت داخلي ايران،امور تشريفاتي،امور اتباع ايران در خارج از كشور،صورتجلسات بعضي پيمانهاي مهم مانند ارزنة الروم و غيره در اين مخزن نگهداري مي شود.ضمن اينكه برخي ديگر از مجموعه هاي متفرقه مانند دفاتر قديمي،اسناد خارجي انتقالي به ايران،اصل و سواد مكاتبات،رسائل،گزارشها و سفرنامه ها، نامه هاي متبادله بين سران كشورها،و اسناد سنتو،استانبول،روزنامه هاي قديم،زندگينامه كارمندان وزارت خارجه،ديپلماتها و سران كشورها نيز در اين مخزن وجود دارد.
1-2.مخزن اسناد نمايندگيها:
-----------------------------
در اين مخزن،مجموعه اسناد مربوط به نمايندگيهاي ايران در خارج از كشور از آغاز تأسيس تا دوره حاضر نگهداري مي شود و قديمي ترين اسناد آن مربوط به سالهاي 1206،1272،1298و1300 ه.ق مي باشدكه از نمايندگيهاي ايران در بصره، مسكو، برن و هرات واصل گرديده است.
1-3.مخزن كنسولي:
---------------------
در اين مخزن اسناد مربوط به حوزه عمليات نمايندگيهاي كنسولي و مسائل مربوط به اتباع ايران در ديگر كشورها نگهداري مي شود.
1-4.مخزن گذرنامه ها:
------------------------
در اين مخزن گذرنامه هاي صادره اعم از سياسي و خدمت(1381-1302)نگهداري مي شود.
1-5.مخزن معاهدات:
-----------------------
اين مخزن حاوي كليه معاهدات، قراردادها و يادداشت تفاهم هاي منعقده ميان دولتهاي وقت ايران با ساير دول خارجي،بيانيه ها و اسناد ملكي نمايندگيها از عصر قاجار تا كنون مي باشد.
1-6.مخزن ادارات مركزي:
----------------------------
اسناد اين مخزن شامل اسناد ادارات وزارت امور خارجه اعم از سياسي،تحصصي و پشتيباني در فاصله سالهاي1315تا 1375ه.ش مي باشد.
1-7.مخزن نقشه هاي مرزي و تاريخي:
-----------------------------------------
اين مجموعه كه داراي ارزش سياسي،حقوقي، جغرافيايي،تاريخي و بعضاً هنري است،در برگيرنده نسخ اصلي يا تصوير نقشه هاي قراردادها مرزي ايران با كشورهاي همسايه،اطلسهاي قديم جهان، نقشه هاي تاريخي از قرن18 به بعد، نقشه هاي ترسيمي دستي مهندسان و مأموران دولتي از مرزها و مناطق مختلف كشور،نقشه هاي چاپي ايران و جهان و موارد متنوع ديگر مي باشد.
1-8.مخزن قطعات آرشيوي:
------------------------------
دراين مخزن كليه هدايا،مهرها،كتب خطي،قطعات آرشيوي و مداركي كه ارزش تاريخي يا هنري دارند،نگهدراي مي شود.دراين مخزن همچنين صدها پاكت تمبردار قديمي و هزاران قطعه تمبر ايراني و خارجي وجود دارد.
1-9.مخزن ديداري- شنيداري:
--------------------------------
در اين مخزن نوارهاي صوتي و تصويري اعم از فيلم،كاست، ريل صدا، لوح فشرده نوري و ديسكت به همراه هزاران قطعه عكس از سران و دولتمردان دوران قاجاريه، پهلوي و مسئولان جمهوري اسلامي نگهداري مي شود.از فعاليتهاي مهم و مؤثر اين مركز،شناسايي و تهيه شناسنامه براي عكسهاي موجود در اين مجموعه است كه همچنان ادامه دارد.
1-10.مخزن شناور:
----------------------
در اين مخزن اسناد و مداركي كه به نوعي هنوز مورد بررسي و بازبيني واقع نشده، اسناد و مداركي كه در تعريف هيچ يك از مخازن فوق جاي نمي گيرند، و اسناد نامشخص به صورت موقت نگهداري مي شوند.
1-11.مخزن اسناد سازمان ملل:
----------------------------------
اين مخزن مجموعه اي از قطعنامه هاي مجمع عمومي و شوراي امنيت سازمان ملل متحد و نشريات مربوط به سازمانها و نهادهاي مختلف وابسته به آن را در برمي گيرد.
2.واحد فني:
========
اين واحد شامل دو قسمت ميكروفيلم-ديجيتايز اسناد و مرمت اسناد مي باشد:
1-2.قسمت ميكروفيلم -ديجيتايز اسناد:
------------------------------------------
هدف اين قسمت ذخيره و به روز كردن اطلاعات براي دسترسي آسان و سريع، به آرشيو، حفاظت و تطويل عمر اسناد اصلي و تهيه نسخه پشتيبان جهت ارائه خدمات به مراجعات و پژوهشگران است.به منظور نيل به اهداف اشاره شده،اين واحد به ابزارهاي پيشرفته و جديد براي تهيه ديسك هاي فشرده نوري از اسناد و تبديل ميكروفيلمها و ميكروفيشها به اطلاعات تصويري و ديسك مجهز شده است.
2-2.قسمت مرمت اسناد:
----------------------------
به منظور حفظ و نگهداري بهينه اسناد،قسمت مرمت با استفاده از فن آوري جديد دنيا و بهره گيري از مشاوره كارشناسان مرمت،وظيفه شناسايي و ترميم اسنادي را كه نياز به مرمت دارند،به عهده دارد.
3.واحد بررسي اسناد:
==============
اين واحد وظيفه بررسي روند گردش اسناد در وزارت متبوع،تهيه آيين نامه ها و دستورالعملهاي لازم، بازرسي از وضعيت اسناد موجود در مركز،نظارت بر عملكرد بايگانيهاي خارج از كشور،ارزيابي،تفكيك و تنظيم اسناد از دوره نيمه جاري به راكد جهت ورود به آرشيو و تهيه فهرستهاي لازم را به عهده دارد.واحد بررسي اسناد همچنين كليه عمليات بررسي اسناد با هدف پالايش اسناد ارزشمند روابط خارجي از اوراق بي ارزش و قابل امحاء، دسته بندي اسناد با قابليت بازيابي سريع و ايجاد ارتباط فني با سازمان اسناد ملي ايران در زمينه تدوين و تعريف مجوزهاي امحاء اوراق زائد را عهده دار مي باشد.
4.واحد آموزش:
===========
آموزش و تربيت نيروهاي متخصص در زمينه اسناد و چگونگي بايگاني و آرشيو اسناد سياست خارجي كشور در ادارات مركز و نمايندگيهاي جمهوري اسلامي ايران در خارج و برگزاري دوره هاي متعدد براي آموزش كارمندان امور دفتري مركز و همكاران اعزامي به نمايندگيها جهت انجام امور بايگاني از فعاليتهاي اين واحد است.
ب-بخش تحقيق و پژوهش اسناد:
*************************
بررسي موضوعات كلان دستگاه سياست خارجي كشور با تكيه بر اسناد تاريخي در قالب پژوهشهاي موضوعي،انتشار اسناد و برگزاري نشستهاي علمي و نمايشگاههاي اسنادي از اهداف بخش تحقيق و پژوهش اسناد مي باشد.اين بخش به چند واحد تقسيم مي شود:
1.واحد بانك اطلاعات اسنادي:
---------------------------------
به منظور حفظ و نگهداري اسناد بر اساس استانداردهاي رايج و ايجاد زمينه هاي مناسب براي بهره برداري پژوهشگران واحد بانك اطلاعات اسناد راه اندازي شد.اين واحد روند تهيه بانكهاي اطلاعاتي اسناد را از بهمن سال 1378 شروع كرده است.
2.واحد مراجعات اسنادي:
----------------------------
مرجع اصلي پاسخگويي كليه مراجعات به مركز اسناد و تاريخ ديپلماسي،واحد مراجعات اسنادي است.مراجعه كنندگان با ارائه معرفي نامه و يا درخواست كتبي كه حاوي موضوع تحقيق و مقطع زماني آن مي باشد،پس از بررسي و صدور مجوز امكان بهره برداري از اسناد را خواهند داشت.
3.واحد پروژه هاي تحقيقاتي:
-------------------------------
اين واحد وظيفه دارد ضمن بررسي مستمر موضوعات كلان در عرصه تاريخ سياست خارجي نسبت به شناسايي نيازهاي حوزه سياست خارجي با استفاده از تجارب تاريخي و استخراج موارد كاربردي از اسناد اقدام نموده و پس از تعريف آنها در قالب پروژه هاي تحقيقاتي نسبت به اجرايي و عملياتي شدن تحقيق اقدام نمايد.
4.واحد همايشها:
--------------------
اين واحد با عنايت به مناسبتهاي تاريخي،نيازهاي سياست خارجي و فضاي حاكم بر مناسبات دو جانبه با كشورهاي مختلف،اقدام به برگزاري همايش و نمايشگاه اسنادي مي نمايد.
5.واحد همكاريهاي اسنادي:
------------------------------
اين واحد با هدف تكميل گنجينه اسناد موجود در آرشيو مركز با مراكز اسنادي ديگر كشورها همكاري مي نمايد و تاكنون يادداشت تفاهمهاي متعددي با كشورها و مراكز مختلف دراين خصوص به امضاء رسانده است.
6.واحد نشريات:
------------------
واحد نشريات از زمستان1378 اقدام به انتشار فصلنامه تاريخ روابط خارجي نموده است.محور اصلي مقالات اين فصلنامه به تاريخ روابط خارجي ايران و تاريخ روابط بين الملل اختصاص دارد.در بخش معرفي سند فصلنامه نيز اسناد مهم و دست اول موجود در مركز اسناد و تاريخ ديپلماسي معرفي مي گردد. اين فصلنامه علاوه بر مراكز علمي پژوهشي داخل كشور، براي نمايندگيهاي جمهوري اسلامي ايران و برخي مراكز ايرانشناسي و يا خاور شناسي خارج از كشور ارسال مي گردد.اين واحد علاوه بر تهيه فصلنامه، بركارچاپ پروژه هاي ادره كل اسناد نيز نظارت دارد.شماري از پژوهشهايي كه با نظارت اين واحد به چاپ رسيده است عبارتند از:
-زندگينامه وزراي امور خارجه ايران
-منتخبي از تاريخ روابط خارجي ايران
-گزيده اسناد روابط دولت صفوي با حكومتهاي ايتاليا
-سياست بريتانيا در خليج فارس
-نهضت جنگل
-اسناد روابط ايران و پرتغال
-رجال تهران و برخي ولايات شمال غرب
-آمريكا و تحولات ايران
-گزيده اسناد روابط ايران و عربستان
-فهرست مقالات سمينار ايران و جنگ جهاني اول
-اران از دوران باستان تا آغاز عهد مغول
-تاراج ميراث ملي
-گزيده اسناد شيخ خزعل
-تاريخ يكصد سال اخير نخجوان
-درياچه شاهي و رقابت قدرتهاي بزرگ
-جغرافياي تاريخي ايران
-فهرست اسناد تفصيلي مخزن اسناد قديمه( عهد قاجار)
-گلستان ارم
-روزنامه صدرضياء
-پويايي فرهنگ و تمدن ايران و اسلام

آدرس مركز اسناد و تاريخ ديپلماسي:
تهران:خيابان شهيد باهنر،خيابان آقايي
صندوق پستي: تهران،19395/1793
تلفن:2805324و2805328-نمابر:2805322
پست الكترونيكي:CDDH@ipis.ir
وب سايت:www.ipis.ir
2-كتابخانه تخصصي
------------------------
ساختمان كتابخانه تحصصي كه در مهر ماه1378 در فضايي به مساحت3500 مترمربع توسط رياست محترم جمهوري اسلامي ايران افتتاح گرديد،با در برداشتن مجموعه اي غني از منابع چاپي و الكترونيكي، امكان دسترسي به جديدترين اطلاعات در داخل و خارج از كشور را در سريع ترين زمان ممكن فراهم مي نمايد.كتابخانه تخصصي علاوه بر خدمت رساني به كاركنان وزارت امور خارجه،آمادگي ارائه خدمات به پژوهشگران، اساتيد و دانشجويان علاقمند به زمينه هاي موضوعي كتابخانه را نيز دارد.كتابخانه تخصصي داراي بخشهاي مختلف نظير بخش جستجوي منابع و ارائه خدمات الكترونيكي،بخش مرجع و خدمات لوح فشرده، بخش امانت، بخش مخزن فارسي،لاتين و عربي،آرشيو موارد سمعي و بصري،بخش نسخ خطي و چاپ سنگي و بخش آرشيو نشريات ادواري و تخصصي مي باشد.سيستم طبقه بندي كتابخانه،سيستم LC بوده و زمينه هاي موضوعي آن عبارتند از:علوم سياسي،روابط بين الملل،تاريخ و جغرافيا،حقوق و حقوق بين الملل،جامعه شناسي، علوم اجتماعي،شناخت اديان و فلسفه و بسياري از موضوعات ديگر. براي آگاهي بيشتر از امكانات كتابخانه تخصصي به بروشور كتابخانه و يا به آدرس ذيل مراجعه شود:
تهران:خيابان شهيد باهنر،خيابان شهيد آقايي، شماره23
صندوق پستي:تهران،19395/1822
تلفن:30-2802728-نمابر:2802731
پست الكترونيكي:Lpis@mfa.gov.ir
وب سايت:www.Lpis-mfa.gov.ir